İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı, Pegasus Havayolları kontuarı önünde buluşma ve bilet ve bagaj işlemlerinden sonra Saraybosna'ya uçuş ve varış. Havalimanında bizleri bekleyen transfer aracı ile rehberimiz eşliğinde 1992 – 1995 yılları arasında yapılan savaşta Boşnakların en kritik hamlelerinden biri olan ve havalimanının altına kazılan Yaşam tünelini ziyaret ediyoruz. Savaşın seyrini değiştiren ve tarihin en uzun kuşatması (4 yıl 4 ay) sayılan Saraybosna kuşatmasını yaran bu tünel ve müzesinde orijinal görüntülerden hazırlanmış 15 dk lık bir video ile savaşı hissediyoruz. (Tur programının aksamaması amacıyla, rehberin kararına bağlı olarak Savaş Tüneli turu gerçekleştirilecektir ya da iptal edilecektir.) Fotoğraf galerisi, savaş haritası ve savaş zamanında kullanılan araç gerecin sergilendiği bu müzeyi gezdikten sonra Baş Çarşı’ya hareket. Yolumuzun üzerinde halen savaş zamanı yapılan bombardımanın izleri bulunan binaları, Avrupa’nın ilk elektrik motorlu tramvay hattı olan ve Saraybosna’yı halen aktif olarak baştan başa dolaşan tramvay hattını, Tito dönemi Yugoslavya Halk Ordusu’na ait ancak günümüzde Saraybosna üniversite kampüsü olarak kullanılan binaları, ABD’nin dünyanın en büyük ikinci büyükeçiliği binasını, Saraybosna şehir müzesini, Parlemento binasını, Arap yatırımcılar tarafından yapılan ve bölgenin en büyük AVM sini görerek Baş Çarşı’ya varıyoruz. İlk durağımız 1992-1995 yıllarında yaşanan hazin savaşın şehitleri ve Aliya Izetbegoviç’in anıt mezarının bulunduğu şehitlik. Savaş şehitlerine Fatiha okuyup rehberimiz tarafından Bosna Hersek’in ilk Cumhurbaşkanı Alija Izetbegoviç ve hayatı hakkında bilgi alıyoruz. Ardından Osmanlı döneminden kalmayı başarabilmiş Arnavut kaldırımlı Boşnak – Türk mahallesinden geçerek Başçarşı yaya turumuza başlıyoruz. Turumuz esnasında göreceğimiz yerler; 18.yy Boşnak mimarisi ile yapılmış Sebil, Osmanlı döneminden kalmayı başarak tek aktif sanat sokağı ‘’ Bakırcılar Sokak, Çarşı Camii, Moriça Han ve içerisinde bulunan Genç Müslümanlar teşkilatı lokali “Mladi Muslimani”, Kanuni Sultan Süleyman’ın halaoğlu Gazi Hüsrev Bey camii ve türbesi, Saat Kule, Kurşunlu Medrese, Gazi Hüsrev Bey müzesi ve kütüphanesi, Avrupa’nın ilk umumi tuvaleti, 1. Dünya savaşının çıktığı yer olarak bilinen Latin köprüsü, Fatih Sultan Mehmet adına yaptırılan Hünkar Camii, At meydanı – Okmeydanı, Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından yaptırılan Bakır Baba Camii, Ortodoks Kilisesi, Alija Izetbegoviç parkı ve parkta sürekli satranç oynayan Saraybosna’lı emekliler, Ferhadiye Camii, Ferhadiye Caddesi ( Saraybosna’nın İstiklal Caddesi ) Musevi Sinagogu, Katolik Kilisesi – Katedral – İsa’nın Kalbi Kilisesi, Saraybosna gülleri ( Savaş zamanı bir bomba ile birden fazla kişinin hayatını kaybettiği noktalar ), Fırın yeri katliamının yapıldığı nokta, 6 Nisan 1945 te Yugoslav ordusu tarafından Almanlan işgalindeki Saraybosna’nın kurtarılışı anısına yakılan sönmeyen ateş, 5 Şubat 1994 te Pazar yeri katliamı olarak anılan ve 68 kişinin hayatını kaybettiği Markale Semt pazarı, Avusturya – Macaristan döneminde Hükumet Konağı ( Belediye binası ) olarak yaptırılan ve savaş dönemi yakılarak bir çok el yazması eserin kül olmasına neden olan Vjecnica ( Viyeçnitsa ) kütüphanesi Baş Çarşı’daki yaya turumuzun ardından yerel restoranımızda akşam yemeğimizi alıyor ve Saraybosna’daki otelimize konaklamak üzere geçiyoruz.
 

Otelimizde alacağımız erken kahvaltımızın ardından otelimizden ayrılıyor ve Mostar turumuza başlıyoruz. İlk durağımız olan Konjic (Saraybosna- Konjic – 50 km) şehrine varıyoruz. Neretva nehri kenarına kurulmış 50 bin nüfuslu bu küçük şehirde 2. Dünya savaşında ve 92 – 95 savaşında hasar görmüş ve tadilatı TC Karayolları ve Tika tarafından yapılmış Osmanlı köprüsü, Kırık minareli camii, aslına uygun restore edilmiş mini çarşı göreceğimiz yerler arasındadır. Fotoğraf molamızın ardından yolculuğumuza devam ediyoruz. Sıradaki durağımız Yugoslavya’nın kurucusu Josip Broz Tito’nun mareşal ünvanını aldığı savaşın yapıldığı şehir olan Jablanica. (Konyits, Jablanica – Konjic 23 km) Aynı zamanda kuzu çevirmesi ile meşhur olan bu şehirde 1943 yılında Tito’nun Alman Nazilere karşı verdiği mücadele sonucu yıktığı köprü ve olayın cereyan ettiği bölgeyi görüyoruz. Daha sonra Buna nehri kaynağına 5 asır önce kurulmuş Alperenler Tekkesi’ne hareket ediyoruz. (Yablanitsa, Blagaj – Jablanica 59 km) Yolumuzun üzerinde Mostar havalimanını ve Yugoslavya zamanında havalimanı karşısına yapılan ve uçaklar için sığınak olarak kullanılan askeri alanı görüyoruz. Bu alan havalimanının hemen karşısındaki tepeciğin içi oyularak uçakların saklanması için hazırlanmıştır. Kaynağına henüz ulaşılamamış ve saniyede 43.000 litreye kadar su çıkan Buna nehri kaynağına kurulmuş Sarı Saltuk tekkesi olarak da bilinen tekkeyi ziyaret ediyoruz. Tekke içinde yer alan Ali Paşa türbesi ve Sarı Saltuk’un türbesini ziyaret ediyor ve tipik Anadolu evi şeklinde inşa edilmiş iki katlı bu evde Bayanlar mescidi, Meydan odası, Erkekler için mescid ve zikir odası, Hamamcık ve halvethane ve mutfak olarak kullanılan odayı görüyoruz.  Dileyen misafirlerimiz nehire nazır avluda Türk çayı içebilirler. Bugünkü son durağımız Mostar şehri. (Blagaj–Mostar 12 km) Turumuz esnasında görülecek yerler; Şehit camiisi ve avlusundaki mezarlık. Bu mezarlığın bir özelliği de savaş esnasında Müslüman Boşnaklar ile birlikte omuz omuza çarpışan Hırvat ve Sırp Mostarlıların da metfun bulunmasıdır. Bölgeye özel nehirden toplanan taşlarla işlenmiş kaldırımlı Mostar çarşısı, Koski Mehmet Paşa camii. Bu cami köprünün en güzel fotoğrafının çekildiği camidir. Türkiye Cumhuriyeti Mostar Başkonsolosluğu, Mostar Köprüsü – 1566 yılında Mimar Sinan’ın öğrencisi Mimar Hayrettin tarafından yapılan ve 1993’ te yıkılan ancak 2004 yılında tekrar restore edilen tek kemerli köprüdür. Tara Kulesi – Bu kuleler zamanında köprü güvenliğini sağlayan ekiplere mahsusken günümüzde müze olarak hizmet vermektedir. Kriva Cuprija – Eğri Köprü, Tabakhane camii ve hamamı – Zamanında deri işiyle uğraşan eşrafın diğer camiilerdeki cemaate koku olarak rahatsızlık vermemesi adına kendilerine özel yaptırdıkları ve altından sular akan camiidir. Akşam yemeğimizi yerel restoranımızda aldıktan sonra konaklama Mostar’daki otelimizde. 
 

Otelimizde alacağımız erken kahvaltımızın ardından Karadağ’a hareket ediyoruz. Stolac– Ljubinje– Trebinje kasabalarının içlerinden geçerek Bosna Hersek’ten çıkış yapıyoruz. Karadağ sınırını geçtikten sonra UNESCO tarafından koruma altına alınmış orta çağ şehri Kotor’a varmış oluyoruz. Kotor’da yerel rehberimiz eşliğinde yapacağımız şehir turunda göreceğimiz yerler; Silah Meydanı, Saat Kulesi, Utanç Sütunu, Aziz Trifun Katedrali, Zanaatçılar Sokağı, Tulumba Çeşmeleri, Nehir Kapısı, Aziz Lula Meydanı, yaya turumuzun ardından St Stefan adasına varıyoruz. Muhteşem manzarayı ölümsüzleştirmek için burada vereceğimiz fotoğraf molasından sonra Karadağ’ın başkenti Podgorica’ya kısa bir yolculuğun ardından varıyoruz. Başkent Podgorica’da yerel restoranımızda akşam yemeğimizi alıyor ve otelimize geçiyoruz. (İşkodra konaklaması yapılması halinde Podgorica’ya uğranılmayacaktır)
 

Kahvaltının ardından başkent Podgorica’da otobüsümüzle panoramik şehir turu. Turumuz esnasında; Cumhurbaşkanlığı, Azerbaycan tarafından yaptırılan şehir parkı, Milenyum Köprüsü, Kral Nikola Heykeli görülecek. Ardından sınır kapısından geçerek Arnavutluk’a giriş yapıyoruz. Arnavutluk ve Karadağ arasında sınırı oluşturan İşkodra gölü yanına kurulmuş İşkodra şehri ilk durağımız. (Porgorica– İşkodra 55 km) 435 yıl Osmanlı hakimiyeti altında kalmış ve stratejik olarak balkanların en önemli şehirlerinden biri olan bu şehirde şehir kalesi ve surlarını göreceğiz. Şehir merkezinde vereceğimiz molada kısa bir yürüyüş turu yapacağız. Merkezde serbest zamanın ardından, başkent Tiran’a doğru yolumuza devam ediyoruz. (İşkodra - Tiran 115 km) 1614 yılında Süleyman paşa tarafından imar edilen ve 1920 yılından itibaren Arnavutluk’un başkenti olan Tiran’da otobüsümüzle yapacağımız panoramik turumuzda göreceğimiz yerler; Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği, ABD büyükelçiliği, Diyanet vakfı tarafından finanse  edilen 4 şerefeli Namazgah camii inşaası, Tiran’ın kurucusu Süleyman Paşa’nın heykeli, Tiran şehir meydanı, Ethem Bey camii, Saat Kulesi, Ulusal Müze, Üniversite Binası, Opera ve Bale Binası, Meydanda bulunan ve Arnavutların milli kahramanı Skender Beg heykeli, Parlemento ve Bakanlık binaları, Cumhurbaşkanlığı Köşkü.Tiran turumuzun ardından sıradaki durağımız Elbasan. (Tiran- Elbasan 42 km) Otobüsümüzle şehrin içinden geçiyor ve şehir merkezinde bulunan Elbasan Kalesinde mola veriyoruz. Kale etrafında bulunan Türk sokakları ve Hünkar camiini gördükten sonra yolculuğumuz Kafasan sınır kapısına doğru devam ediyor. 1945 – 1985 yılları arasında ülkeyi yönetmiş meşhur diktatör Enver Hoca tarafından yaptırılmış ve sayıları 300.000 civarında olduğu söylenen “Bunker” adı verilen mantar şeklinde beton sığınakları görüyoruz. Daha sonra Kafasan sınır kapısından geçerek Makedonya’ya giriş yapıyoruz. Makedonya’daki ilk durağımız, Ohrid gölünün batı kıyısında bulunan ve nüfusunun çoğunu müslümanların oluşturduğu Struga kasabası. (Elbasan- Struga 78 km) Struga’da Ohrid gölünden doğan Kara Drim nehri ve kaynağını görüyor ve rehberimizden Struga hakkında genel bilgi alıyoruz. Şairler şehri olarak da bilinen bu şehirde fotoğraf için serbest zamanın ardından Ohrid’e doğru devam ediyoruz. (Struga- Ohrid 14 km) Ohrid’e varışımızla birlikte Ohrid gölüne nazır yerel restoranımızda alacağımız akşam yemeğimizin ardından konaklama Ohrid’teki otelimizde

Kahvaltımızın ardından Osmanlı’nın Balkanlar’daki önemli üslerinden biri olmuş tarihi Ohrid şehrini tanıtan bir tur gerçekleştireceğiz. 11 Turumuz esnasında göreceğimiz yerler; 11 asırlık çınar, Halveti Tekkesi, Ali Paşa Camii, Şehir Meydanı ve İnci Dükkanları ile meşhur Ohrid Çarşısı, Ohrid Pazar yeri, Ayasofya Kilisesi, Aziz Klement Heykeli, Safranbolu’yu andıran sokaklarda MÖ 2. Asırda Çin’de uygulanan teknikle kağıt yapımı görebileceğimiz dükkan, Ayasofya Kilisesi, Antik Tiyatro, görülecek yerlerden. Turumuzun ardından Kanuni Sultan Süleyman döneminde yapılmış şirin bir kasaba şehri olan Kalkandelen’e (Tetovo) otobüsümüzle geçiyoruz. (Ohrid- Kalkandelen 130 km) Kalkandelen’de iki önemli durağımızdan birincisi 1833 yılında Abdurrahman Paşa tarafından yaptırılan Alaca Camisini geziyoruz. Caminin hayvan kanı, bitki kökleri ve yumurta akı karıştırılarak oluşturulan boya ile yapılmış iç ve dış süslemeleri sizleri büyüleyecek. Süslemeler Cemali’den tekke hakkında bilgi aldıktan sonra tekkenin diğer köşesinde mukim Bektaşi dervişi Abdulmuttalip’in yanına geçiyor ve tekkenin tarihini ve yapılan çalışmaları bir de ondan dinliyoruz.  Rehberimizin belirlediği saatte Makedonya’nın başkenti Üsküp’e hareket ediyoruz. (Kalkandelen– Üsküp 40 km) Üsküp’e varışımızla birlikte yerel restoranımızda akşam yemeğimizi alıyoruz. Daha sonra konaklama Üsküp’teki otelimizde. Dileyen misafirlerimiz geceleri çok güzel ışıklandırılan bu şehrin tadını çıkarmak üzere yemekten sonra merkezde vakit geçirebilirler.
 

Oteldeki erken kahvaltımızın ardından Kosova’nın başkenti Priştina’ya hareket. Osmanlı tarihinde de birçok dönemde kilit roller üstlenmiş Kosova’nın başkenti Priştina’da bulunan, 1389 yılında Kosova savaşında şehid düşmüş Osmanlı Padişahı 1. Murad Hüdavendigar’ın iç organlarının gömülü olduğu türbeyi ziyaret ediyoruz. Türbenin hemen yanında bulunan ve müze olarak kullanılan Selamlık binasını da ziyaret ediyoruz. Bina içerisinde 1911 yılında balkanları son ziyaret eden Osmanlı Padişahı Sultan Reşad’ın ziyaret fotolarını görme imkanı buluyoruz. Türbe’den Prizren’e doğru giderken yolumuz üzerinde bulunan ve 1989 yılında Yugoslavya devlet başkanı Slobodan Miloşeviç’in Kosova savaşının 600. Yıldönümü nedeniyle seçim startını verdiği ve daha sonra Yugoslavya’nın sonunu getirecek olan “Büyük Sırbistan” ifadesinin ilk defa kullandığı mitingin yapıldığı meydan ve meydanda bulunan anıtı görüyoruz. Daha sonra bir buçuk saatlik yolculuğun ardından Osmanlı’nın birçok eserinin bulunduğu Kosova’nın ikinci büyük şehri Prizren’e varıyoruz. Prizren şehir turumuza başlıyoruz. Yaya olarak rehberimiz eşliğinde yapacağımız bu turda; Halveti Tekkesi, Gazi Mehmet Paşa Hamamı, Bayraklı Camii, Fatih Sulatan Mehmet’in ordusu ile namaz kıldığı Namazgah, Maraş Semti ve Maraş Köprüsü, 400 yıllık büyük çınar, Emin Paşa Camii, TC Prizren Başkonsolosluk binası, Bistrica ( Akdere ) üzerinde bulunan Taş Köprü, Şadırvan meydanı, Sinan Paşa camii, Aziz Gorgi ve Katolik Kiliseleri, Camisi Yugoslavya zamanında yıkılmış ancak minaresi ayakta kalmayı başarabilmiş Arasta camii MinaresiSavaşın yıkıcı etkilerini hala görebildiğimiz Sırp mahallesi. Turumuzun ardından bu güzel şehrin tadını çıkarmak için serbest zaman. Daha sonra rehberimizin belirlediği saatte akşam yemeğimizi almak üzere yerel restoranımıza hareket ediyoruz akşam yemeğimizin ardından konaklama için Üsküp’teki otelimize hareket.
 

Oteldeki erken kahvaltımızın ardından otelimizden check out yaparak ayrılıyor ve Üsküp kalesi yakınında otobüsümüzden iniyor ve şehir turumuza başlıyoruz. Osmanlı İmparatorluğunun 500 yıldan fazla hüküm sürdüğü ve hala eski halini koruyabilmiş orijinal adı ile Üsküp Türk Çarşısında yayan olarak turumuza başlıyoruz.  Turumuz esnasında göreceğimiz yerler; Mustafa Paşa Camii, Kuyumcular Sokak, Arasta Camii, Vardar Nehri üzerine inşa edilmiş ve Üsküp’ün simgesi Taşköprü, Türk ve Yahudi Mahallesi, Davut Paşa Hamamı, Çifte Hamam, Murat Paşa camii, Sulu Han, Kapan Han, Kurşunlu Han, 2011 de Yunanistan’la isim krizine neden olan devasa Büyük İskender Heykeli, Büyük İskender’in babası 2. Filip Heykeli, Vardar Nehri, Makedonya Arkeoloji Müzesi ve Arşiv binası, Ulusal Tiyatro Binası, Direniş Müzesi, Kiril alfabesini bulan azizler Kiril ve Metodi’nin heykelleri, 17. Yy dan kalma Aziz Spas Kilisesi, Rahibe Teresa anıtı ve Teresa müzesi, 1963 depreminde yıkıldığı hali ile duran Eski Tren İstasyonu binası. Yaya turumuzun ardından Üsküp havalimanına hareket. Pasaport ve gümrük işlemlerinin ardından İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanına uçuş ve varış.